رله چیست و چه کاربردی در برق ساختمان دارد؟
رله
بیراه نیست اگر رله (نوعی کلید تبدیل) را یکی از پرکاربردترین قطعات و تجهیزات در دنیای برق بدانیم. رلهها به خصوص در بحث حفاظت الکتریکی، قطعات حیاتی هستند و اهمیت دو چندانی دارند و باعث حفاظت از ادوات و تجهیزات گرانقیمت و حساس میشوند. کارایی رلهها در حدی فراگیر است که آنها را در کنترلکنندههای سیگنال معمولی و تابلو برقها تا یک کارخانه بزرگ که با ولتاژ بالا کار میکند، میتوانید پیدا کنید. در این مقاله، به صورت مختصر در مورد سادهترین انواع رلهها و کاربرد آنها در برق ساختمان توضیح میدهیم و با طرز کار این اجزای پرکاربرد آشنا خواهیم شد.
همچنین برای آشنایی با دیگر روش های حفاظت برق ساختمان می توانید به این مقاله از مجله بسپارش به ما رجوع کنید. بعلاوه در این مقاله می توانید در رابطه با محافظ برق اطلاعات بیشتری کسب کنید. در صورت نیاز به راهنمایی و مشاوره نیز می توانید با کارشناسان ما در بسپارش به ما از طریق این لینک در ارتباط باشید.
آنچه در این مقاله می خوانیم:
دسترسی سریع
رله چیست؟
به عبارت ساده، رله یک کلید تبدیل است که به انسان برای تغییر وضعیت نیازی ندارد. درواقع برای تغییر وضعیت یک کلید تبدیل، به فردی نیاز است که کلید را فشار دهد، اما زیبایی کار رلهها این است که با تغییر جریان برق، تغییر وضعیت انجام میشود. به عبارتی، یک ولتاژ برق به رله اعمال میکنیم و کلید تبدیلی که درون رله تعبیه شده است، خاموش یا روشن میشود.
در رلههای الکترومکانیکی، ولتاژی که برای فعال شدن به رله وارد میکنیم، معمولا ولتاژ اندکی است ولی کلیدی که در داخل رله تعبیه شده است، میتواند جریان بزرگی را قطع و وصل کند.
رلههای الکترومکانیکی سادهترین نوع رلهها هستند که قیمت پایینی دارند و به سادگی میتوانید آنها را از الکتریکیها تهیه کنید. این رلهها به صورت مکعبی ساخته میشوند و براساس ولتاژ فعالسازی دستهبندی میشوند. مثلا رله ۵ ولت یا ۹ ولت.
رلهها در برق ساختمان کاربردهای زیادی دارند و مثلا در مدارات چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترلها و فتوسلها استفاده میشوند.
طرز کار رلهها
در قلب رله، یک بخش الکترومغناطیسی وجود دارد که با استفاده از یک هسته و سیمهایی که به دور آن می پیچند، پیادهسازی می شود. به این بخش، بوبین می گویند که در واقع کار دست انسان را در زمان تغییر حالت کلید برق انجام میدهد. یعنی وقتی به بوبین برق وصل میکنیم، خاصیت الکترومغناطیسی پیدا کرده و یک تیغه را به سمت خود جذب میکند.
رلههای الکترومکانیکی ۵ پایه دارند. دو پایه مربوط به بوبین است که باید ولتاژ مثبت و منفی DC به آنها وصل شود. نامگذاری سه پایه دیگر NC و NO و COM یا POLE است که در ادامه و با توضیح طرز کار رله، کاربرد آنها را متوجه خواهید شد.
زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که به آن COM هم میگویند، به پایه NC یا Normally Close وصل است. وقتی بوبین برقدار میشود، تیغه داخل رله جابهجا می شود و این بار پایه POLE به پایه NO یا Normally Open وصل میشود.
رلههایی که طرز کاری به این صورت دارند، به رلههای الکترومکانیکی تک کنتاکت معروف هستند. چنین نامگذاری هم به این دلیل است که این رلهها کارشان را به صورت مکانیکی انجام میدهند و یک تیغه فلزی درون آنها جابهجا میشود.
رلههای دیگری هم وجود دارند که به صورت الکترونیکی کار میکنند و به آنها SSR میگویند. در این رلهها هیچ تیغه مکانیکی جابهجا نمیشود و عملکردشان به صورت الکترونیکی است. به همین خاطر هم عمر مفید این رلهها بیشتر از رلههای الکترومکانیکی است. این رلهها با ولتاژ ۳ تا ۳۲ ولت DC فعال میشوند و این مقدار ولتاژ را باید به پایههای مثبت و منفی رله وصل کرد. وقتی رله فعال میشود دو پایه دیگر به هم متصل میشوند و میتوان جریان در محدوده ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کرد.
از نظر نوع، رلهها در دستههای دو کنتاکت، سه کنتاکت و… نیز تولید میشوند. وقتی میگوییم رله دو کنتاکت است یعنی دو تیغه در آن جابهجا میشود. در واقع مثل این میماند که دو رله درون یک رله قرار بگیرد.
